Nhà Bè là nơi thành phố đặt những kho chứa nhiên liệu lớn từ trước năm 1975 đến nay: kho xăng dầu ven sông phía Phú Xuân, các kho khí hoá lỏng, và nhà máy nhiệt điện ở Hiệp Phước. Lý do nằm ở chính vị trí ngã ba sông: tàu chở dầu từ biển vào cập bến được mà không phải đi sâu vào nội đô, còn khu dân cư thì ngày trước ở cách xa.
Người đi trên đường Huỳnh Tấn Phát về phía phà Bình Khánh dễ nhận ra những dãy bồn chứa màu trắng, bạc sau tường rào ven sông. Đó là một phần quan trọng của hạ tầng năng lượng thành phố, nhưng cũng là thứ khiến nhiều người mua nhà gần đó băn khoăn. Bài này giải thích vì sao các kho tập trung ở Nhà Bè, chúng vận hành ra sao ở mức người ngoài nhìn thấy được, một chút lịch sử, và những điều nên biết nếu sống hay làm việc gần kho. Bài không nêu công suất, sức chứa hay tên các doanh nghiệp vận hành, vì những số liệu ấy thay đổi và cần nguồn chính thức.
Vì sao nhiên liệu của thành phố lại đổ về Nhà Bè
Xăng dầu, khí hoá lỏng phần lớn vào Việt Nam bằng tàu, hoặc từ nhà máy lọc dầu trong nước chuyển đến bằng tàu và sà lan. Kho chứa vì thế phải nằm cạnh nước sâu, có bến cho tàu cập. Đồng thời kho phải cách xa khu đông dân vì rủi ro cháy nổ, và phải nối được với đường bộ để xe bồn chở đi các cây xăng, nhà máy. Ngã ba sông Nhà Bè hội đủ ba điều kiện đó ngay từ khi Sài Gòn còn nhỏ.
Bờ sông Nhà Bè đủ sâu để tàu dầu cỡ vừa vào được qua luồng Lòng Tàu hoặc Soài Rạp. Đất ven sông ngày trước là ruộng, bãi dừa nước, dân cư thưa. Từ đây theo đường Huỳnh Tấn Phát lên Quận 7, Quận 4 cũ rồi vào trung tâm cũng không quá xa. Nhờ vậy, kho Nhà Bè trở thành điểm cung cấp nhiên liệu quan trọng cho thành phố và một phần các tỉnh lân cận suốt nhiều thập niên.
Cái giá phải trả là khi đô thị lan dần xuống phía nam, khu dân cư mọc lên ngày càng gần tường rào kho. Đây là chuyện chung của nhiều thành phố có cảng: hạ tầng năng lượng được đặt ở rìa, rồi rìa trở thành phố. Cách các cơ quan quản lý xử lý thường là giữ hành lang an toàn quanh kho, hạn chế xây dựng sát kho, và yêu cầu kho đầu tư hệ thống phòng cháy ngày càng chặt hơn.
Kho xăng dầu Nhà Bè qua các thời kỳ
Khu kho xăng dầu ở Nhà Bè đã có từ thời trước năm 1975, khi các hãng dầu nước ngoài đặt kho ven sông để cung ứng nhiên liệu cho Sài Gòn. Vào cuối năm 1973, kho xăng Nhà Bè là mục tiêu của một trận tập kích nổi tiếng của lực lượng biệt động, đám cháy kéo dài nhiều ngày và được nhắc lại trong nhiều tài liệu lịch sử về chiến tranh ở Sài Gòn. Người lớn tuổi ở Phú Xuân, thị trấn Nhà Bè cũ vẫn kể về những ngày khói đen phủ cả vùng ngã ba sông.
Sau năm 1975, khu kho được tiếp quản và tiếp tục là tổng kho xăng dầu quan trọng của thành phố, do doanh nghiệp nhà nước trong ngành xăng dầu quản lý. Qua nhiều năm, kho được cải tạo, thay bồn, nâng cấp hệ thống bến và đường ống. Ngoài tổng kho lớn còn có thêm những kho xăng dầu, kho nhiên liệu của các doanh nghiệp khác dọc sông Nhà Bè và trong khu vực Hiệp Phước, phục vụ cả bán lẻ lẫn công nghiệp.
Với người địa phương, kho xăng là một mốc địa danh. Người ta chỉ đường bằng câu "qua khỏi kho xăng", "gần bến kho xăng". Nhiều gia đình có người làm ở kho, làm tài xế xe bồn, làm dịch vụ cho tàu dầu. Đây là một phần lịch sử lao động của vùng Nhà Bè, bên cạnh nghề sông nước và nghề ruộng nước lợ.
Kho khí hoá lỏng và các kho nhiên liệu khác
Bên cạnh xăng dầu, vùng Nhà Bè và Hiệp Phước còn có nhiều loại kho năng lượng và hoá chất khác, tận dụng cùng lợi thế bến sông. Những loại người ở gần dễ gặp:
- Kho khí dầu mỏ hoá lỏng (LPG): bồn hình cầu hoặc bồn trụ nằm ngang, nhận khí từ tàu chuyên dụng rồi nạp vào xe bồn hoặc chiết bình gas dân dụng, công nghiệp.
- Kho dầu nhờn, dầu mỡ bôi trơn: nhận dầu gốc từ tàu, pha chế và đóng thùng, phuy cho thị trường.
- Kho nhiên liệu cho tàu: cung ứng dầu cho tàu biển và sà lan đang hoạt động trên luồng, thường bằng xà lan tiếp dầu.
- Kho hoá chất lỏng: bồn chứa dung môi, hoá chất công nghiệp phục vụ các nhà máy trong khu công nghiệp.
- Trạm chiết nạp: nơi nạp bình gas, bình khí công nghiệp, có xe tải chở bình ra vào thường xuyên.
Những kho này đều thuộc loại cơ sở có nguy hiểm cháy nổ cao, phải có thiết kế phòng cháy được thẩm duyệt, có đội phòng cháy cơ sở và phương án ứng phó sự cố. Người ngoài không thấy hết, nhưng có thể nhận ra qua biển cấm lửa, khoảng cách tường rào, hệ thống phun nước làm mát trên đỉnh bồn và đường ống chạy ra bến.
Nhà máy điện Hiệp Phước và điện cho vùng phía nam
Ở Hiệp Phước, cạnh khu công nghiệp, có nhà máy nhiệt điện Hiệp Phước, một trong những nhà máy điện đặt tại địa bàn thành phố. Nhà máy được xây ven sông để nhận nhiên liệu bằng đường thuỷ và lấy nước làm mát, đi vào vận hành từ khoảng cuối thập niên 1990, giai đoạn thành phố thiếu điện cho công nghiệp. Cụ thể công suất, nhiên liệu hiện dùng và chủ đầu tư nên xem từ nguồn chính thức, vì có thể đã thay đổi theo thời gian.
Với người dân, nhà máy điện hiện diện qua ống khói nhìn thấy từ xa, đường dây cao thế chạy qua ruộng, các trạm biến áp. Đường dây cao thế có hành lang bảo vệ an toàn, trong đó việc xây nhà, trồng cây cao bị hạn chế. Người mua đất ở vùng Hiệp Phước, Long Thới cũ nên kiểm tra thửa đất có nằm trong hành lang lưới điện hay không trước khi xuống tiền.
Khu công nghiệp Hiệp Phước và cụm cảng là những hộ dùng điện lớn. Cần cẩu bờ, kho lạnh, xưởng sản xuất đều cần điện ổn định, nên ngành điện đầu tư nhiều trạm biến áp và đường dây trong khu vực. Đổi lại, khu dân cư lân cận cũng được hưởng lưới điện tốt hơn so với thời còn là vùng ruộng xa trung tâm.
Sống và làm việc gần kho nhiên liệu: những điều nên biết
Hành lang an toàn có thật. Kho xăng dầu, kho khí, đường ống và đường dây cao thế đều có khoảng cách an toàn theo quy chuẩn. Đất nằm trong hành lang có thể bị hạn chế xây dựng. Hỏi rõ ở cơ quan quản lý đất đai và xem quy hoạch trước khi mua.
Mùi nhẹ không hẳn là sự cố. Khi tàu bơm hàng hay xe bồn nạp, gần kho đôi khi có mùi xăng dầu thoảng qua. Mùi nồng bất thường, kéo dài, kèm khói hay tiếng nổ thì là chuyện khác: tránh xa, không bật lửa và báo ngay cho chính quyền, lực lượng phòng cháy.
Xe bồn trên đường. Các trục quanh kho có nhiều xe bồn chở xăng, gas. Giữ khoảng cách, không chen sát, không dừng đỗ hút thuốc gần xe bồn. Thấy xe bồn rò rỉ, tránh xa và báo cơ quan chức năng.
Diễn tập là chuyện bình thường. Các kho định kỳ diễn tập chữa cháy, có khi phun nước, chạy xe cứu hoả, hú còi. Nếu có thông báo trước từ chính quyền xã, không cần hoảng; nếu không, cứ theo dõi tin chính thức.
Làm việc ở kho cần huấn luyện riêng. Người làm việc trong kho nhiên liệu phải được huấn luyện an toàn, phòng cháy, mặc đồ chống tĩnh điện, không mang điện thoại, bật lửa vào khu vực cấm. Ứng viên nên hỏi rõ chế độ huấn luyện và bảo hộ khi phỏng vấn.
Tương lai các kho ven sông khi đô thị lan xuống
Khi Nhà Bè đô thị hoá nhanh, câu hỏi đặt ra là các kho nhiên liệu nằm giữa vùng dân cư đông đúc sẽ ra sao. Ở nhiều thành phố, cách làm là di dời dần kho ra xa hơn, gom về những khu năng lượng tập trung gần cửa biển, nhường đất ven sông cho đô thị. Thành phố cũng từng nhắc đến định hướng sắp xếp lại các kho xăng dầu, kho khí trong quá trình quy hoạch, nhưng mốc thời gian cụ thể phụ thuộc vào nhiều quyết định chưa chốt.
Người dân và nhà đầu tư nên thận trọng với tin đồn kiểu "kho sắp dời, đất xung quanh sẽ tăng giá". Việc di dời một tổng kho nhiên liệu là quyết định lớn, kéo dài nhiều năm, cần có nơi thay thế và nguồn vốn. Chỉ tin vào quyết định chính thức được công bố trên cổng thông tin của thành phố.
Cho đến khi đó, kho xăng dầu, kho khí và nhà máy điện vẫn là một phần của vùng Nhà Bè, cũng như cảng và khu công nghiệp. Hiểu cách chúng vận hành và những quy tắc an toàn đi kèm giúp người dân sống cạnh chúng yên tâm hơn, và giúp người mới đến chọn chỗ ở, chỗ làm phù hợp với mình.
Nhiên liệu rời kho đi đâu: xà lan, xe bồn và đường ống
Xăng dầu, khí nhập vào kho Nhà Bè không nằm yên lâu. Từ kho, một phần đi bằng xà lan theo sông rạch về các tỉnh miền Tây, nơi có nhiều cây xăng ven sông và tàu cá cần dầu. Đường thuỷ chở được khối lượng lớn với chi phí thấp, nên ghe bồn, xà lan xăng dầu là hình ảnh quen trên sông Nhà Bè, sông Soài Rạp và các kênh nối về Long An, Tiền Giang cũ.
Phần lớn còn lại đi bằng xe bồn theo đường Huỳnh Tấn Phát, Nguyễn Hữu Thọ lên nội đô, hoặc theo cao tốc đi các tỉnh. Mỗi xe bồn được nạp ở giàn xuất trong kho, kiểm niêm phong, cân đong rồi mới ra cổng. Vì vậy giờ cao điểm xuất hàng, quanh cổng kho có hàng xe bồn nối nhau chờ, và người đi đường cần chú ý khi xe bồn ra vào.
Một số kho và nhà máy còn nối với nhau bằng đường ống ngầm hoặc đường ống trên giá đỡ chạy dọc bến. Đường ống có hành lang bảo vệ riêng, trên mặt đất thường có cột mốc báo hiệu. Người làm nhà, đào móng, khoan giếng gần khu kho cần hỏi rõ vị trí đường ống trước khi thi công; đào trúng đường ống nhiên liệu là sự cố nguy hiểm, có thể gây cháy và ô nhiễm đất, nước rất khó khắc phục.
Câu hỏi thường gặp
Kho xăng dầu Nhà Bè nằm ở đâu?
Khu kho xăng dầu lớn lâu đời nằm ven sông Nhà Bè phía Phú Xuân, thị trấn Nhà Bè cũ, gần trục Huỳnh Tấn Phát dẫn ra bến phà Bình Khánh; từ 7/2025 khu vực này thuộc xã Nhà Bè. Ngoài ra còn nhiều kho nhiên liệu, kho khí của các doanh nghiệp khác dọc sông và quanh Hiệp Phước.
Ở gần kho xăng có nguy hiểm không?
Kho nhiên liệu được thiết kế với hệ thống phòng cháy, khoảng cách an toàn và quy trình vận hành nghiêm ngặt, nên rủi ro trong điều kiện bình thường được kiểm soát. Dù vậy, người ở gần nên biết hành lang an toàn, không lấn chiếm, không đốt lửa sát tường rào và biết cách phản ứng nếu có sự cố.
Đất gần kho xăng có xây nhà được không?
Tuỳ vị trí thửa đất so với hành lang an toàn của kho, đường ống, đường dây điện và quy hoạch sử dụng đất. Có nơi xây bình thường, có nơi bị hạn chế. Trước khi mua, nên xin thông tin quy hoạch ở cơ quan quản lý đất đai và hỏi chính quyền xã về các hạn chế cụ thể.
Kho xăng Nhà Bè có liên quan gì đến lịch sử chiến tranh?
Có. Cuối năm 1973, kho xăng Nhà Bè bị lực lượng biệt động tập kích, gây đám cháy lớn kéo dài nhiều ngày, được nhắc đến trong nhiều tài liệu về chiến tranh ở Sài Gòn. Chi tiết diễn biến nên tham khảo các nguồn lịch sử chính thống và người cao tuổi ở địa phương.
Nhà máy điện Hiệp Phước có gây ô nhiễm không?
Nhà máy nhiệt điện nào cũng có phát thải và nước làm mát xả ra sông, mức độ tuỳ nhiên liệu, công nghệ và chế độ vận hành, và phải tuân thủ quy chuẩn môi trường. Người dân có thể theo dõi kết quả quan trắc mà cơ quan môi trường công bố, và phản ánh qua chính quyền nếu thấy bất thường.
Muốn xin việc ở kho xăng dầu cần chuẩn bị gì?
Tuỳ vị trí: vận hành kho, bơm rót, bảo trì thiết bị, lái xe bồn hay an toàn viên. Thường cần sức khoẻ tốt, tuân thủ kỷ luật an toàn, sẵn sàng học huấn luyện phòng cháy và làm ca. Lái xe bồn cần giấy phép lái xe hạng phù hợp và chứng nhận vận chuyển hàng nguy hiểm theo quy định.