Sống ở Nhà Bè, chuyện khám chữa bệnh phụ thuộc rất nhiều vào chỗ bạn ở. Cư dân phía bắc dọc Nguyễn Hữu Thọ, Lê Văn Lương có thể tới các bệnh viện công và tư ở khu Quận 7 cũ trong thời gian ngắn; người ở Hiệp Phước, Long Thới cũ thì đường lên bệnh viện lớn dài hơn đáng kể, nhất là giờ cao điểm. Biết trước mạng lưới y tế quanh mình, từ trạm y tế xã tới bệnh viện tuyến trên, là việc nên làm trong tuần đầu dọn về, không phải đợi lúc có người ốm.
Bài này không giới thiệu cơ sở y tế cụ thể nào và không thay cho lời khuyên của nhân viên y tế. Nó mô tả cách hệ thống khám chữa bệnh vận hành ở vùng ven đô như Nhà Bè, cách đăng ký bảo hiểm y tế cho phù hợp với chỗ ở, những bệnh thường gặp theo mùa ở vùng sông nước, và những gì nên chuẩn bị trước cho tình huống cấp cứu. Khi có dấu hiệu nguy hiểm, hãy đến cơ sở y tế gần nhất.
Mạng lưới y tế quanh Nhà Bè: từ trạm y tế đến bệnh viện tuyến trên
Gần dân nhất là trạm y tế. Trước sắp xếp, mỗi xã, thị trấn của huyện Nhà Bè cũ có một trạm y tế; sau khi gom thành hai xã Nhà Bè và Hiệp Phước, mạng lưới này được tổ chức lại theo mô hình mới của thành phố, nhiều điểm trạm cũ vẫn tiếp tục phục vụ người dân tại chỗ. Trạm y tế lo tiêm chủng mở rộng cho trẻ em, khám bệnh thông thường, quản lý bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, chăm sóc bà mẹ trẻ em, và theo dõi dịch bệnh trong khu dân cư.
Tầng tiếp theo là trung tâm y tế và bệnh viện tuyến huyện cũ của Nhà Bè, tên gọi và cách tổ chức có thể đã thay đổi theo mô hình y tế sau sắp xếp. Đây là nơi khám chuyên khoa cơ bản, điều trị nội trú các bệnh thông thường, cấp cứu ban đầu và chuyển tuyến khi cần. Xa hơn là các bệnh viện công và tư lớn ở khu Nam Sài Gòn, các bệnh viện chuyên khoa và bệnh viện tuyến thành phố ở nội thành.
Ngoài ra còn hệ thống phòng khám tư, phòng khám đa khoa, nhà thuốc dọc các trục đường lớn và trong khu dân cư. Phòng khám tư giúp khám nhanh ngoài giờ hành chính, nhưng người bệnh nên chọn nơi có giấy phép, có bác sĩ rõ ràng, và hiểu rằng không phải phòng khám nào cũng nhận bảo hiểm y tế. Với những bệnh cần theo dõi lâu dài, gắn với một nơi khám ổn định tốt hơn là đi nhiều nơi mỗi lần một chỗ.
Bảo hiểm y tế: chọn nơi khám ban đầu cho hợp chỗ ở
Người có thẻ bảo hiểm y tế được đăng ký một nơi khám chữa bệnh ban đầu. Đi khám đúng nơi này, hoặc theo đúng quy định chuyển tuyến, thì được hưởng quyền lợi đầy đủ hơn so với tự đi khám nơi khác. Với người mới chuyển về Nhà Bè, việc đầu tiên nên làm là xem lại nơi đăng ký ban đầu trên thẻ: nhiều người vẫn đăng ký ở một bệnh viện gần chỗ ở cũ hay chỗ làm cũ, giờ đi rất xa.
Người lao động thường được công ty đăng ký bảo hiểm y tế; có thể đề nghị bộ phận nhân sự đổi nơi khám ban đầu cho gần chỗ ở mới vào những thời điểm được phép đổi trong năm. Hộ gia đình tự mua bảo hiểm thì làm qua đại lý thu, bưu điện hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội. Trẻ em dưới sáu tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí theo quy định; cha mẹ nên kiểm thẻ của con sau khi làm khai sinh, đăng ký cư trú ở nơi mới.
Quy định về thông tuyến, chuyển tuyến, mức hưởng có thể thay đổi theo từng thời kỳ. Trước khi đi khám ở cơ sở khác với nơi đăng ký ban đầu, nên hỏi rõ trường hợp của mình được hưởng thế nào. Ứng dụng định danh điện tử và ứng dụng của bảo hiểm xã hội cho phép xem thông tin thẻ, nơi đăng ký ban đầu và lịch sử khám, tiện cho việc kiểm tra.
Bệnh thường gặp theo mùa ở vùng sông nước Nhà Bè
Sốt xuất huyết. Muỗi vằn sinh sản trong nước đọng sạch như lu, chum, chậu cây, lốp xe cũ, máng xối. Mùa mưa ở Nhà Bè kéo dài, nhiều nhà có chỗ chứa nước nên nguy cơ cao. Sốt cao liên tục, đau đầu, đau sau hốc mắt, chảy máu chân răng, đau bụng là lý do đi khám ngay, không tự truyền dịch tại nhà.
Bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ. Thường bùng lên ở nhà trẻ, trường mầm non. Trẻ sốt, nổi bóng nước ở tay chân, lở miệng cần được khám và theo dõi dấu hiệu nặng như giật mình, li bì, nôn nhiều.
Tiêu chảy, bệnh đường ruột. Sau những đợt ngập, nước bẩn tràn vào giếng, bể chứa, thức ăn dễ nhiễm khuẩn. Ăn chín uống sôi, rửa tay, vệ sinh lại bể nước sau ngập là cách phòng.
Bệnh ngoài da. Lội nước ngập lâu dễ nấm kẽ chân, viêm da. Rửa sạch, lau khô chân sau khi lội nước, có vết thương hở thì nên tránh lội.
Bệnh hô hấp. Khói bụi từ xe tải trên các trục lớn, bụi công trình xây dựng ở khu dân cư mới, và thời tiết chuyển mùa làm nhiều người, nhất là trẻ nhỏ và người già, hay ho, viêm mũi. Khẩu trang khi đi đường là thói quen đáng giữ.
Tiêm chủng và chăm sóc trẻ nhỏ khi mới chuyển đến
Trẻ em được tiêm chủng mở rộng miễn phí theo chương trình quốc gia tại trạm y tế nơi cư trú. Khi gia đình chuyển về Nhà Bè, nên mang sổ tiêm chủng của con tới trạm y tế gần nhà để được đưa vào danh sách quản lý, nhận lịch tiêm các mũi tiếp theo. Thông tin tiêm chủng ngày nay cũng được cập nhật lên hệ thống điện tử, nhưng vẫn nên giữ sổ giấy.
Các vắc xin dịch vụ ngoài chương trình được tiêm ở trung tâm tiêm chủng hoặc bệnh viện. Ở vùng Nhà Bè, phụ huynh phía bắc thường đến các trung tâm ở khu Nam Sài Gòn; phụ huynh phía nam cân nhắc quãng đường, giờ chờ. Hỏi bác sĩ lịch tiêm phù hợp, tránh tự ý bỏ hay dồn mũi.
Với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, biết trước nơi có khoa nhi gần nhất là điều đáng làm. Trẻ sốt cao co giật, khó thở, li bì, bỏ bú cần đưa đến cơ sở y tế ngay, nơi gần nhất có thể cấp cứu ban đầu rồi chuyển tuyến. Các bệnh viện nhi tuyến thành phố nằm ở nội thành và một số khu vực ngoại thành; quãng đường từ Nhà Bè tới đó cần tính trước, không đợi lúc gấp mới tra đường.
Chuẩn bị cho tình huống cấp cứu: làm trước khi cần
Ở vùng rộng, đường xa, nhiều đoạn hay kẹt xe hoặc ngập, vài phút chuẩn bị trước có thể giúp rất nhiều khi có chuyện. Những việc dưới đây phù hợp với hầu hết gia đình:
- Ghi nhớ số cấp cứu 115. Khi gọi, nói rõ địa chỉ theo xã mới kèm tên đường, số hẻm, mốc dễ nhận ra như tên chung cư, cây xăng, chợ, cầu.
- Biết trước đường nhanh nhất từ nhà tới cơ sở có cấp cứu gần nhất, và một đường dự phòng khi đường chính ngập hoặc kẹt.
- Để sẵn một túi nhỏ gồm bản sao giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế, đơn thuốc đang dùng, sổ khám bệnh của người có bệnh mạn tính.
- Với người già sống một mình hoặc ban ngày ở nhà một mình, để số người thân và hàng xóm ở chỗ dễ thấy, dặn hàng xóm để ý giúp.
- Ở chung cư, biết vị trí thang máy có thể chở cáng và hỏi ban quản lý quy trình khi có xe cấp cứu đến.
- Học sơ cứu cơ bản như cầm máu, xử lý bỏng, hồi sức tim phổi cơ bản qua các lớp do hội chữ thập đỏ hoặc cơ sở y tế tổ chức.
Khi có dấu hiệu nguy hiểm như đau ngực dữ dội, khó thở, yếu liệt nửa người, nói khó, chảy máu không cầm được, hãy gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không chờ xem có đỡ không.
Người cao tuổi và người có bệnh mạn tính: giữ một nơi theo dõi ổn định
Người cao tuổi và người có bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim, bệnh phổi cần được theo dõi đều đặn, nhận thuốc định kỳ. Ở Nhà Bè, nhiều gia đình mới chuyển đến vẫn để cha mẹ khám ở bệnh viện cũ trong nội thành, mỗi tháng đi lại một quãng dài. Trạm y tế và bệnh viện gần nhà hiện có thể quản lý nhiều bệnh mạn tính và cấp thuốc bảo hiểm theo quy định, giúp đỡ vất vả.
Khi chuyển nơi theo dõi, mang theo hồ sơ bệnh án, kết quả xét nghiệm, đơn thuốc gần nhất để bác sĩ nơi mới nắm được tình trạng. Đừng tự đổi thuốc hay ngưng thuốc trong thời gian chuyển. Với những bệnh cần bác sĩ chuyên khoa sâu, có thể vẫn khám định kỳ ở tuyến trên và nhận thuốc duy trì gần nhà nếu được hướng dẫn.
Mùa triều cường và mưa lớn, người già đi khám có thể gặp khó vì đường ngập. Chuẩn bị đủ thuốc cho vài tuần, sắp xếp lịch khám tránh những ngày dự báo triều cao, nhờ người thân đưa đi khi đường xấu là những việc nhỏ giúp người cao tuổi không bị gián đoạn điều trị.
Sức khoẻ người lao động ở khu công nghiệp và cảng
Người làm việc trong khu công nghiệp Hiệp Phước, ở cảng và kho bãi đối mặt với những rủi ro riêng: tai nạn lao động, tiếp xúc hoá chất, bụi, tiếng ồn, làm ca đêm kéo dài. Doanh nghiệp có trách nhiệm tổ chức khám sức khoẻ định kỳ, trang bị bảo hộ, và có bộ phận y tế hoặc hợp đồng với cơ sở y tế để sơ cứu. Người lao động nên giữ kết quả khám định kỳ của mình và hỏi rõ khi thấy chỉ số bất thường.
Làm ca đêm lâu dài ảnh hưởng tới giấc ngủ, tiêu hoá, huyết áp. Ngủ bù đủ giờ ở phòng tối và yên, ăn uống đúng bữa, hạn chế cà phê, nước tăng lực cuối ca giúp cơ thể thích nghi tốt hơn. Khi bị tai nạn lao động, dù nhỏ, nên báo ngay cho người phụ trách và đến cơ sở y tế để được ghi nhận, vì việc này liên quan đến quyền lợi bảo hiểm.
Người thuê trọ một mình ở Hiệp Phước nên cho đồng nghiệp hoặc hàng xóm biết khi mình ốm, đặc biệt khi sốt cao. Nhiều trường hợp sốt xuất huyết nặng lên vì người bệnh nằm một mình trong phòng trọ, không ai phát hiện dấu hiệu chuyển nặng.
Câu hỏi thường gặp
Mới chuyển về Nhà Bè có cần đổi nơi khám bảo hiểm y tế không?
Nên đổi nếu nơi đăng ký cũ ở xa. Người lao động đề nghị công ty đổi vào thời điểm được phép trong năm; người tự mua thì làm với cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc đại lý thu. Đăng ký nơi gần chỗ ở giúp đi khám thuận tiện và hưởng quyền lợi đầy đủ hơn.
Trẻ mới chuyển đến Nhà Bè tiêm chủng ở đâu?
Mang sổ tiêm chủng của trẻ tới trạm y tế nơi gia đình đang cư trú để được đưa vào danh sách quản lý và nhận lịch các mũi tiếp theo trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Vắc xin dịch vụ thì tiêm ở trung tâm tiêm chủng hoặc bệnh viện có dịch vụ.
Ở Hiệp Phước khi cấp cứu nên làm gì?
Gọi 115 và nói rõ địa chỉ kèm mốc dễ nhận ra, hoặc đưa người bệnh tới cơ sở y tế gần nhất có thể cấp cứu ban đầu. Nên biết trước đường đi và một đường dự phòng khi ngập, kẹt xe. Đừng chờ xem có đỡ không khi có dấu hiệu nguy hiểm.
Sốt xuất huyết ở Nhà Bè có phổ biến không?
Sốt xuất huyết là bệnh lưu hành ở TP.HCM, thường tăng vào mùa mưa. Vùng có nhiều nước đọng như Nhà Bè cần chú ý diệt lăng quăng, đậy kín dụng cụ chứa nước, ngủ mùng. Khi sốt cao liên tục kèm đau bụng, chảy máu, nên đi khám ngay.
Có nên đưa người già lên bệnh viện lớn nội thành để khám định kỳ?
Tuỳ bệnh. Nhiều bệnh mạn tính phổ biến có thể được theo dõi và cấp thuốc ở cơ sở y tế gần nhà theo hướng dẫn, giúp người già đỡ đi xa. Bệnh cần chuyên khoa sâu có thể khám định kỳ ở tuyến trên. Nên hỏi bác sĩ đang điều trị trước khi đổi.
Phòng khám tư ở Nhà Bè có nhận bảo hiểm y tế không?
Một số phòng khám tư có ký hợp đồng khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, nhiều nơi khác thì không. Hỏi trước khi khám, xem nơi đó có trong danh sách cơ sở được đăng ký khám ban đầu không. Chọn phòng khám có giấy phép và bác sĩ rõ ràng.