Ở cảng và khu công nghiệp Hiệp Phước, những nghề dễ tìm việc và có thu nhập ổn định hơn lao động phổ thông là vận hành xe nâng, xe chụp container, cẩu; thợ hàn, thợ điện, thợ bảo trì, thợ lạnh; và nhân viên giao nhận, chứng từ. Mỗi nghề cần một loại giấy khác nhau: chứng chỉ nghề, chứng nhận huấn luyện an toàn, giấy phép lái xe, nhưng thứ doanh nghiệp xem kỹ nhất vẫn là tay nghề thật khi thử việc.
Nhiều người đến Nhà Bè bắt đầu bằng việc bốc xếp, soạn hàng, đứng máy, rồi sau vài năm muốn chuyển sang việc nhẹ sức hơn, lương tốt hơn. Con đường phổ biến nhất là học thêm một nghề kỹ thuật gắn với nhu cầu của cảng và khu công nghiệp. Bài này đi qua từng nhóm nghề, giấy tờ thường cần, nên học ở đâu, học bao lâu theo nguyên lý chung, và những cái bẫy hay gặp như lớp học cấp chứng chỉ mà không dạy. Bài không nêu học phí hay tên cơ sở đào tạo cụ thể; hãy so sánh trực tiếp và kiểm tra giấy phép đào tạo của nơi mình định học.
Vì sao tay nghề quan trọng ở Hiệp Phước hơn nơi khác
Khu công nghiệp ở mũi nam Nhà Bè nghiêng về kho vận, cảng, cơ khí, hoá chất, vật liệu. Đó là những ngành mà máy móc đắt tiền và hàng hoá nặng, sai một thao tác là thiệt hại lớn hoặc có người bị thương. Doanh nghiệp vì vậy sẵn sàng trả cao hơn cho người vận hành có kinh nghiệm, và rất ngại nhận người chỉ có giấy mà chưa từng cầm lái.
Một điểm nữa là nhịp việc ở cảng chạy theo tàu. Khi tàu vào dồn dập, kho cần thêm người lái xe nâng, cần thêm tài xế đầu kéo, cần thợ sửa chữa trực ca. Người có tay nghề dễ được giữ lại khi mùa thấp điểm, trong khi lao động phổ thông thời vụ thường bị cắt giảm trước.
Ngoài ra, nghề kỹ thuật mang đi được. Người thạo lái xe nâng, thạo hàn, thạo điện công nghiệp có thể chuyển sang khu công nghiệp ở Long An cũ, Đồng Nai, Bình Dương cũ, hay về quê làm ở các cụm công nghiệp địa phương. Đó là một lý do nhiều người trẻ ở trọ quanh Hiệp Phước dành tiền dành sức để học thêm sau giờ làm, dù mệt.
Các nhóm nghề và giấy tờ thường cần
Tên gọi chứng chỉ và yêu cầu cụ thể thay đổi theo quy định từng thời kỳ và theo doanh nghiệp. Bảng dưới chỉ là định hướng để biết hỏi gì khi đi học và đi xin việc:
- Lái xe nâng: chứng chỉ sơ cấp nghề vận hành xe nâng hoặc chứng nhận đào tạo tương đương, kèm huấn luyện an toàn với thiết bị nâng. Xe nâng là thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, phải được kiểm định.
- Vận hành cẩu, xe chụp container: chứng chỉ vận hành cần trục, cầu trục theo loại thiết bị, thường doanh nghiệp cảng đào tạo thêm tại chỗ trên chính máy của họ.
- Thợ hàn: chứng chỉ nghề hàn; với kết cấu thép, đường ống, bồn bể thường cần thêm chứng chỉ thợ hàn theo tiêu chuẩn kỹ thuật cho từng tư thế hàn.
- Thợ điện công nghiệp: bằng trung cấp hoặc cao đẳng điện, chứng nhận an toàn điện theo bậc. Làm việc với điện cao áp cần huấn luyện riêng.
- Thợ lạnh, kho lạnh: chứng chỉ điện lạnh; kho lạnh công nghiệp có thể cần hiểu thêm về môi chất lạnh và an toàn khi rò rỉ.
- Tài xế đầu kéo, xe tải: giấy phép lái xe đúng hạng theo quy định hiện hành về phân hạng; chở hàng nguy hiểm cần thêm giấy chứng nhận tập huấn.
- Giao nhận, chứng từ: không bắt buộc chứng chỉ riêng, nhưng doanh nghiệp ưu tiên người có bằng chuyên ngành logistics, ngoại thương, biết khai hải quan điện tử.
Nghề nào cũng cần thêm giấy chứng nhận huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, thường do doanh nghiệp tổ chức hoặc thuê đơn vị huấn luyện. Thẻ này có thời hạn, phải huấn luyện lại định kỳ. Nếu nghỉ chỗ cũ chuyển chỗ mới, nơi mới có thể yêu cầu huấn luyện lại theo thiết bị của họ.
Học ở đâu: trường nghề, trung tâm và đào tạo tại doanh nghiệp
Có ba con đường chính. Thứ nhất là trường cao đẳng, trung cấp nghề của thành phố, dạy bài bản về điện, cơ khí, hàn, điện lạnh, logistics, thời gian dài, cấp bằng chính quy. Hợp với người trẻ chưa đi làm hoặc có thể sắp xếp học buổi tối, cuối tuần. Thứ hai là trung tâm đào tạo ngắn hạn cấp chứng chỉ sơ cấp, như lớp lái xe nâng, lớp hàn cơ bản, học vài tuần đến vài tháng. Thứ ba là doanh nghiệp tự đào tạo: nhận người có sức khoẻ, thái độ tốt, rồi kèm cặp lên vận hành.
Từ Nhà Bè, người học thường đi lên các quận phía trung tâm hoặc các trường nghề ở Quận 7 cũ, Quận 8 cũ, Thủ Đức. Quãng đường không gần, lại trùng giờ kẹt xe, nên nhiều người chọn lớp cuối tuần. Một số khu công nghiệp, công đoàn khu công nghiệp có tổ chức lớp ngắn hạn ngay gần nơi làm, nên hỏi công đoàn cơ sở hoặc phòng nhân sự xem có chương trình nào hỗ trợ.
Người có thẻ bảo hiểm thất nghiệp còn nên biết: người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có thể được hỗ trợ học nghề theo chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Điều kiện và mức hỗ trợ theo quy định hiện hành, hỏi ở trung tâm dịch vụ việc làm khi làm hồ sơ trợ cấp. Đây là cơ hội nhiều người bỏ lỡ chỉ vì không biết.
Chọn lớp học: dấu hiệu nơi dạy thật và nơi chỉ bán giấy
Có sân tập và thiết bị thật. Lớp lái xe nâng phải có xe nâng và bãi tập, lớp hàn phải có xưởng, máy hàn, phôi. Hỏi xem mỗi học viên được thực hành bao nhiêu giờ trên máy, chứ không chỉ học lý thuyết.
Có giấy phép đào tạo. Cơ sở cấp chứng chỉ sơ cấp nghề phải được cơ quan quản lý giáo dục nghề nghiệp cho phép. Hỏi xem chứng chỉ do ai cấp, có tra cứu được không.
Không hứa "không cần học vẫn có bằng". Nơi nào mời đóng tiền rồi nhận chứng chỉ ngay mà không cần đến lớp, đó là bán giấy. Có giấy nhưng không biết làm thì thử việc vài ngày là lộ, mà nếu gây tai nạn thì người chịu hậu quả là chính mình.
Có thi thật. Kỳ thi cuối khoá có phần thực hành trước giám khảo. Lớp không có thi hoặc thi cho có thì giá trị chứng chỉ cũng thấp.
Hỏi người đã học. Đồng nghiệp ở kho, ở xưởng là nguồn tham khảo tốt nhất. Hỏi họ học ở đâu, học xong có làm được ngay không, doanh nghiệp có công nhận không.
Từ có giấy đến làm được việc: giai đoạn kèm cặp
Học xong lớp lái xe nâng, người mới thường chỉ quen bãi tập rộng rãi. Vào kho thật, lối đi hẹp, kệ cao, hàng xếp chồng, người đi bộ qua lại, áp lực năng suất từng ca. Hầu hết doanh nghiệp có giai đoạn kèm cặp: người mới chạy chậm dưới sự giám sát của người cũ, làm những việc đơn giản trước, sau mới được giao hàng dễ vỡ hay nâng lên tầng cao.
Với thợ hàn, bài thi chứng chỉ trên tấm phôi trong xưởng khác xa việc hàn đường ống ở tư thế khó, trên giàn giáo, ngoài trời gió. Thợ điện mới ra trường cần thời gian để quen sơ đồ điện của từng nhà máy, quy trình cắt điện, treo biển khoá. Nên coi những tháng đầu là thời gian học tiếp, chịu khó hỏi, ghi chép lỗi của mình.
Đừng ngại xin chuyển việc trong cùng doanh nghiệp. Nhiều người bắt đầu làm công nhân kho, được quản lý thấy chăm chỉ nên cho đi học xe nâng bằng tiền công ty, rồi ký cam kết làm thêm một thời gian. Cam kết kiểu này nên đọc kỹ: thời gian ràng buộc bao lâu, nghỉ trước hạn phải hoàn trả khoản gì.
Nghề giao nhận và chứng từ: con đường cho người thích việc văn phòng
Quanh cảng Hiệp Phước có nhiều văn phòng giao nhận, đại lý hãng tàu, công ty khai thuê hải quan. Công việc gồm làm bộ chứng từ xuất nhập khẩu, khai báo hải quan điện tử, đặt chỗ container, theo dõi lịch tàu, đi lấy lệnh giao hàng, làm việc với cổng cảng. Người làm cần cẩn thận, chịu được áp lực giờ cắt máng của tàu, và chạy xe nhiều giữa văn phòng, cảng, kho.
Con đường vào nghề thường là học chuyên ngành logistics, ngoại thương ở trường cao đẳng, đại học, hoặc học các khoá ngắn về nghiệp vụ hải quan, chứng từ, rồi đi làm từ vị trí nhân viên hiện trường. Biết tiếng Anh đọc hiểu chứng từ là lợi thế lớn. Người đã làm lâu có thể học thêm để đạt chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan theo quy định, được đứng tên khai báo cho doanh nghiệp.
Nghề này có ưu điểm là kinh nghiệm tích luỹ dễ chuyển sang nơi khác, từ cảng Hiệp Phước sang Cát Lái, Cái Mép, hay sang các công ty logistics lớn. Nhược điểm là giờ làm thất thường theo lịch tàu, và trách nhiệm cao: khai sai mã hàng, sai trị giá có thể khiến lô hàng bị giữ, doanh nghiệp bị phạt.
Một lộ trình gợi ý cho người đang làm lao động phổ thông
Không ai giống ai, nhưng nhiều người ở trọ quanh Hiệp Phước đã đi theo một lộ trình đại loại như sau để lên được việc có tay nghề mà không phải bỏ việc đang làm:
- Ba đến sáu tháng đầu: làm tốt việc hiện tại, giữ kỷ luật, để quản lý biết tên mình. Quan sát những người vận hành xe nâng, thợ bảo trì, hỏi họ đã học ở đâu.
- Chọn một nghề hợp sức và hợp tính: người cẩn thận, mắt tốt hợp xe nâng, cẩu; người khéo tay, chịu nóng hợp hàn; người thích tìm lỗi, kiên nhẫn hợp điện, bảo trì.
- Hỏi doanh nghiệp trước khi tự học: có thể công ty đang cần người và sẵn sàng cho đi học, hoặc ít nhất cho đổi ca để đi học buổi tối.
- Học lớp có thực hành thật, cuối tuần hoặc buổi tối, để dành một khoản tiết kiệm nhỏ cho học phí và tiền xăng đi lại.
- Xin chuyển vị trí trong chính doanh nghiệp, chịu giai đoạn kèm cặp và mức lương chưa tăng ngay.
- Học tiếp chứng chỉ thứ hai khi đã vững nghề đầu: lái xe nâng học thêm cẩu, thợ điện học thêm điện lạnh, để không phụ thuộc một loại việc.
Lộ trình này mất một đến hai năm, đòi hỏi kiên nhẫn. Đổi lại là một nghề mang theo được, ít bị cắt giảm khi hàng ít, và mở đường lên tổ trưởng, giám sát ca sau này.
Câu hỏi thường gặp
Học lái xe nâng mất bao lâu?
Thời gian tuỳ chương trình, thường vài tuần với khoá sơ cấp gồm lý thuyết an toàn và thực hành trên xe. Quan trọng là số giờ thực hành thật. Sau khi có chứng chỉ, người mới vẫn cần thời gian kèm cặp ở kho trước khi làm độc lập với hàng nặng, kệ cao, lối đi hẹp.
Có giấy phép lái ô tô thì có được lái xe nâng không?
Giấy phép lái ô tô và chứng chỉ vận hành xe nâng là hai loại khác nhau. Lái xe nâng trong kho cần chứng chỉ vận hành và huấn luyện an toàn với thiết bị nâng. Nếu xe nâng chạy trên đường công cộng thì còn phải tuân thủ quy định về xe máy chuyên dùng. Hỏi rõ yêu cầu của doanh nghiệp.
Học nghề có được hỗ trợ tiền không?
Một số chính sách hỗ trợ học nghề dành cho người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp, lao động nông thôn, người thuộc diện chính sách theo quy định hiện hành. Doanh nghiệp cũng có thể tài trợ học nghề kèm cam kết làm việc. Hỏi trung tâm dịch vụ việc làm, công đoàn và phòng nhân sự nơi đang làm.
Nữ có học lái xe nâng được không?
Được. Lái xe nâng không đòi hỏi sức mạnh cơ bắp lớn như bốc xếp, mà cần quan sát tốt, cẩn thận, phản xạ ổn định. Nhiều kho có nhân viên nữ vận hành xe nâng điện. Điều quan trọng là đủ sức khoẻ theo yêu cầu, học bài bản và tuân thủ quy trình an toàn.
Chứng chỉ hàn có thời hạn không?
Chứng chỉ nghề hàn sơ cấp thường không ghi thời hạn, nhưng chứng chỉ thợ hàn theo tiêu chuẩn kỹ thuật cho từng loại mối hàn thường có thời hạn hiệu lực và phải duy trì bằng việc làm nghề liên tục hoặc thi lại. Thẻ huấn luyện an toàn cũng có hạn và phải huấn luyện định kỳ.
Làm sao kiểm tra chứng chỉ của mình có giá trị?
Hỏi cơ sở đào tạo về giấy phép hoạt động giáo dục nghề nghiệp và cách tra cứu chứng chỉ. Chứng chỉ do cơ sở hợp pháp cấp có số hiệu, sổ gốc lưu tại cơ sở. Khi xin việc, có thể nhờ phòng nhân sự xem giúp loại chứng chỉ đó có được doanh nghiệp công nhận hay không.