Nhiều gia đình trẻ dọn về Nhà Bè vì nhà rộng hơn, giá dễ chịu hơn nội đô, nhưng cuối tuần lại băn khoăn: đưa con đi đâu? Trung tâm thương mại, khu vui chơi lớn phần nhiều nằm ở Quận 7 cũ hay xa hơn, và đường lên đó cuối tuần cũng kẹt. Trong khi đó, ngay quanh nhà là sông, rạch, đất trống, xóm vườn — những thứ trẻ thành phố hiếm khi được chạm vào.
Bài viết dành cho cha mẹ ở vùng Nhà Bè, nay là hai xã Nhà Bè và Hiệp Phước. Không giới thiệu địa điểm kinh doanh nào; chỉ gợi những kiểu không gian có sẵn quanh khu ở, cách biến chúng thành buổi chơi có ích, và quan trọng nhất: các nguyên tắc an toàn cho trẻ ở một vùng nhiều nước.
Cái khó và cái may của trẻ con ở Nhà Bè
Cái khó dễ thấy: công viên lớn, khu vui chơi công cộng còn ít so với số dân đã tăng rất nhanh ở vùng Phước Kiển, Phú Xuân, thị trấn Nhà Bè cũ. Nhiều khu dân cư mới mọc lên trước khi hạ tầng công cộng kịp theo. Trẻ ở chung cư thường chỉ chơi trong sân chung, hành lang, hoặc ngồi trước màn hình.
Cái may ít người để ý: Nhà Bè là vùng ven đô còn giữ được nhiều mặt nước và đất xanh. Đi vài cây số là thấy rạch, dừa nước, cây bần, đàn cò, những thửa đất trống mọc đầy cỏ lau, những xóm vườn có gà vịt chạy. Một đứa trẻ được dẫn đi xem cá thòi lòi nhảy trên bùn, nghe tiếng ghe máy, nhìn tàu lớn ngoài sông sẽ có một tuổi thơ khác hẳn trẻ chỉ biết công viên nhựa.
Điều kiện là cha mẹ chịu bỏ chút công tìm chỗ, chuẩn bị đồ, và hiểu những rủi ro riêng của vùng sông nước. Không cần đi xa, không cần tốn nhiều tiền; cần một buổi sáng rảnh và đôi giày có thể dính bùn.
Thêm một điều: chỗ chơi gần nhà giúp cha mẹ đỡ mệt. Không phải ngồi kẹt xe một tiếng trên Nguyễn Hữu Thọ để tới khu vui chơi rồi lại kẹt xe một tiếng quay về, cả nhà có thêm thời gian thật sự ở bên nhau, và trẻ không bị đói, cáu vì ngồi xe quá lâu.
Những kiểu chỗ thoáng có sẵn quanh khu ở
Sân chơi, công viên nhỏ trong khu dân cư. Nhiều khu dân cư mới có sân chơi, khoảng cỏ, đường dạo. Đây là lựa chọn an toàn nhất cho trẻ nhỏ: mặt bằng phẳng, ít xe, có hàng xóm cùng ra chơi. Sáng sớm và chiều muộn cuối tuần là lúc đông trẻ; con có bạn chơi cùng, cha mẹ có người trò chuyện.
Bờ kè, lối dạo ven sông. Một số đoạn bờ sông, bờ rạch đã được kè, có lối đi. Trẻ thích nhìn nước, nhìn ghe; cha mẹ thích gió. Chỉ đi ở đoạn có lan can hoặc cách xa mép nước, không cho trẻ chạy một mình.
Quán sân vườn có khoảng trống. Quán cà phê, quán ăn sân vườn ven rạch thường có khoảng sân, có khi có xích đu, cầu tuột nhỏ. Cha mẹ ngồi uống nước, trẻ chạy chơi trong tầm mắt. Chọn quán có hàng rào giữa sân và mép nước.
Nhà người quen ở xóm cũ. Với gia đình có họ hàng, bạn bè gốc Nhà Bè, một buổi về chơi nhà vườn ven rạch là thứ quý: trẻ được xem gà vịt, hái trái, theo người lớn ra bến. Đây cũng là cách để con biết vùng đất mình đang sống có lịch sử, có người ở lâu đời.
Đình, chùa làng có sân rộng. Sân đình, sân chùa thường rộng, có cây cổ thụ, mát. Đưa trẻ đến xem kiến trúc, nghe người giữ đình kể chuyện làng, nhưng dặn con giữ trật tự, không leo trèo, không chạy vào chánh điện.
Biến buổi ra sông thành giờ học tự nhiên
Trẻ con học tốt nhất khi được nhìn tận mắt, sờ tận tay. Một buổi sáng ở bờ rạch có thể dạy con nhiều điều mà sách khó truyền đạt. Nước rạch lên xuống mỗi ngày: đánh dấu mực nước bằng một cành cây cắm ở mép bờ, quay lại sau một hai tiếng xem nước đã lên hay xuống bao nhiêu. Trẻ sẽ tự hiểu thuỷ triều là gì.
Cây dừa nước mọc ở chỗ nước lợ, lá dài dùng lợp nhà, trái cho cơm dừa nước. Cây bần có rễ thở nhô lên khỏi bùn. Con cá thòi lòi sống được cả trên cạn lẫn dưới nước. Cua còng đào hang, vẫy càng. Đàn cò trắng đứng chờ nước ròng để bắt cá. Mỗi thứ là một câu chuyện ngắn về cách sinh vật thích nghi với vùng đất ngập nước.
Với trẻ lớn hơn, có thể kể về tên gọi Nhà Bè, về câu ca dao "Nhà Bè nước chảy chia hai", về chuyện ngày xưa người ta đi lại bằng ghe xuồng thay vì xe máy. Có thể chỉ cho con thấy khu đất trống kia sắp thành chung cư, con rạch này đang bị lấp dần, để con hiểu thành phố lớn lên bằng cách nào và đánh đổi những gì.
Mang theo một cuốn sổ, vài cây bút màu, để con vẽ lại những gì thấy được. Không cần đẹp, không chấm điểm; chỉ là cách để con nhìn lâu hơn và nhớ lâu hơn.
An toàn sông nước: những điều không được lơ là
Trẻ nhỏ đuối nước rất nhanh và im lặng. Đuối nước không ồn ào như phim ảnh; trẻ rơi xuống nước có thể chìm trong vài chục giây mà không kêu được tiếng nào. Ở bất cứ chỗ nào gần mép nước, phải có một người lớn nhìn trẻ liên tục, không xem điện thoại, không giao cho trẻ lớn hơn trông em.
Nước rạch không như nước hồ bơi. Nước đục, không thấy đáy, bùn sâu, dòng chảy lúc triều rút có thể mạnh. Ngay cả trẻ biết bơi ở hồ bơi cũng có thể gặp nạn. Tuyệt đối không cho trẻ tắm sông, tắm rạch, lội bùn khi không có người lớn biết bơi ở ngay bên.
Áo phao khi đi ghe. Nếu cho trẻ đi ghe, đi phà hay xuồng của người quen, trẻ phải mặc áo phao đúng cỡ, cài đủ dây. Áo phao người lớn quá rộng, trẻ tuột ra khi rơi xuống nước.
Bờ bùn và mép bờ xói. Mép bờ nhìn chắc nhưng có thể là bùn non, lún sâu; có đoạn bờ bị xói hổng chân. Không cho trẻ đứng sát mép, nhất là sau mưa.
Muỗi, côn trùng và nắng. Vùng nước lợ nhiều muỗi. Mặc áo dài tay, quần dài, bôi kem xua muỗi phù hợp lứa tuổi. Nắng phản chiếu từ mặt nước mạnh hơn; đội mũ, uống nước đều.
Dạy trẻ kỹ năng tối thiểu. Cho trẻ đi học bơi từ sớm ở hồ bơi có huấn luyện viên. Dạy con: thấy bạn rơi xuống nước thì gọi người lớn, ném vật nổi, không tự nhảy xuống cứu.
Gợi ý một buổi sáng theo lứa tuổi
Không có lịch cố định nào đúng cho mọi nhà. Bảng dưới chỉ là gợi ý để cha mẹ tự điều chỉnh theo sức con và thời tiết.
| Lứa tuổi | Hoạt động hợp | Thời lượng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Dưới 3 tuổi | Dạo sân chơi khu dân cư, ngồi quán vườn có rào | Một đến hai tiếng | Xe đẩy, đồ thay, tránh nắng giữa trưa |
| 3–6 tuổi | Xem cá, cua ở bờ kè, nhặt lá, vẽ | Hai tiếng | Luôn nắm tay gần mép nước, mang áo dài tay |
| 6–10 tuổi | Đạp xe trong khu dân cư, câu cá ở hồ câu, ngắm tàu | Nửa buổi | Mũ bảo hiểm khi đạp xe, dạy an toàn lưỡi câu |
| Trên 10 tuổi | Đạp xe đường vắng cùng cha mẹ, chụp ảnh, ghi chép về sông | Nửa buổi đến cả sáng | Vẫn không tắm sông, không đi ghe một mình |
Với trẻ nhỏ, quay về trước giờ nắng gắt quan trọng hơn đi được nhiều chỗ. Một buổi ngắn mà con vui sẽ khiến con đòi đi lần sau.
Chuẩn bị gọn cho một buổi ra sông
Túi đồ cho một buổi sáng ra sông với trẻ không cần to, nhưng thiếu một vài thứ là buổi chơi hỏng. Nước uống đủ cho cả nhà và đồ ăn nhẹ quen thuộc của con; quán ven sông không phải lúc nào cũng có món trẻ chịu ăn. Một bộ quần áo thay và khăn, vì trẻ gần như lần nào cũng dính bùn hoặc ướt.
Kem chống nắng, mũ rộng vành, kem xua muỗi phù hợp lứa tuổi. Một túi nhỏ đựng rác và khăn ướt lau tay trước khi ăn, nhất là sau khi trẻ sờ vào bùn, vào cá. Thuốc sát trùng, băng dán cho vết trầy xước. Với trẻ dưới ba tuổi, xe đẩy có mái che hoặc địu, vì đường ven rạch không phải lúc nào cũng bằng phẳng.
Giày dép là thứ hay bị bỏ qua: dép tông dễ tuột trên bờ bùn và sàn gỗ ướt; dép quai hậu hoặc giày vải cũ có đế bám an toàn hơn. Đừng cho trẻ đi chân trần ở bờ rạch, vì có thể có vỏ ốc, mảnh chai, đinh.
Cuối cùng, kiểm tra thời tiết và giờ nước trước khi đi. Mưa giông chiều mùa mưa và triều cường cuối năm là hai thứ dễ làm buổi chơi biến thành buổi lội nước về nhà.
Khi trời nắng gắt hay mưa lớn: phương án gần nhà
Không phải cuối tuần nào cũng ra sông được. Mùa khô có những ngày nắng gắt từ sớm, mùa mưa có những ngày mưa dầm hoặc triều cường làm ngập đường ven rạch. Lúc đó cha mẹ ở Nhà Bè cần một vài phương án trong nhà hoặc có mái che, gần nhà, để trẻ không phải ngồi cả ngày trước màn hình.
Sảnh, hành lang chung, phòng sinh hoạt cộng đồng trong một số chung cư là chỗ trẻ gặp bạn cùng tầng, chơi đồ chơi chung, đọc sách. Nhà văn hoá, thư viện, điểm sinh hoạt thiếu nhi của xã nếu có mở cửa cuối tuần cũng là nơi đáng hỏi; sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, lịch hoạt động có thể thay đổi, nên hỏi trực tiếp ở uỷ ban xã hoặc nhà văn hoá gần nhà.
Quán sân vườn có mái che rộng vẫn dùng được ngày mưa nhỏ; trẻ ngồi nhìn mưa rơi trên mặt rạch cũng là một trải nghiệm. Hiệu sách, siêu thị, khu thương mại trong vùng Nhà Bè hoặc ở Quận 7 cũ gần đó là phương án cuối khi trời quá xấu, nhưng đừng để nó thành mặc định mỗi cuối tuần.
Ở nhà cũng có thể mang sông vào: xem lại ảnh lần đi trước, cùng con làm một tấm bản đồ vẽ tay các con rạch quanh nhà, trồng một chậu cây, nuôi mấy con cá nhỏ trong bể. Những việc đó giữ cho trẻ nhớ rằng ngoài kia có một vùng sông nước đang chờ, khi trời tạnh.
Câu hỏi thường gặp
Ở Nhà Bè có công viên cho trẻ con chơi không?
Có một số sân chơi, công viên nhỏ trong các khu dân cư, nhưng so với số dân thì còn ít. Nhiều gia đình kết hợp sân chơi khu ở với bờ kè ven sông, quán sân vườn có rào và những buổi về thăm nhà người quen ở xóm vườn cũ để con có chỗ thoáng.
Đưa trẻ ra bờ sông, bờ rạch có an toàn không?
An toàn nếu luôn có người lớn nhìn trẻ liên tục, chọn chỗ có lan can hoặc cách xa mép nước, không cho trẻ tắm sông, lội bùn. Đuối nước ở trẻ xảy ra rất nhanh và im lặng. Nếu đi ghe, phà, trẻ phải mặc áo phao đúng cỡ, cài đủ dây.
Cuối tuần ở Nhà Bè đưa con đi đâu mà không cần vào nội đô?
Có thể chọn sân chơi trong khu dân cư, lối dạo ven sông đã kè, quán sân vườn ven rạch có hàng rào, sân đình chùa làng, hoặc nhà người quen ở xóm cũ. Với trẻ lớn hơn, đi câu ở hồ câu, ngắm tàu ở ngã ba sông hay đạp xe trong khu dân cư vắng đều là lựa chọn gần nhà.
Mang trẻ ra sông nên chuẩn bị những gì?
Nước uống, đồ ăn nhẹ quen thuộc, quần áo thay, khăn, kem chống nắng, mũ, kem xua muỗi phù hợp lứa tuổi, khăn ướt, băng dán và thuốc sát trùng. Dép quai hậu hoặc giày có đế bám thay vì dép tông. Kiểm tra thời tiết và giờ nước trước khi đi.
Trẻ biết bơi rồi có được tắm sông ở Nhà Bè không?
Không nên. Nước sông rạch đục, không thấy đáy, bùn sâu, dòng chảy lúc triều rút có thể rất mạnh, khác hẳn hồ bơi. Nhiều đoạn sông lớn có tàu bè qua lại và sóng tàu. Nước ở một số rạch gần khu dân cư đông cũng không bảo đảm vệ sinh.
Làm sao giúp trẻ hiểu về vùng đất Nhà Bè qua buổi đi chơi?
Cho trẻ quan sát nước lên xuống để hiểu thuỷ triều, nhận biết dừa nước, cây bần, cá thòi lòi, đàn cò. Kể chuyện tên gọi Nhà Bè và câu ca dao nước chảy chia hai. Mang sổ và bút màu cho con vẽ lại những gì thấy, không chấm điểm, chỉ để con nhìn lâu và nhớ lâu.