Với người ở Nhà Bè, phà Bình Khánh cuối đường Huỳnh Tấn Phát trước hết là phương tiện đi lại: người Cần Giờ qua làm việc, xe chở hàng qua lại mỗi ngày. Nhưng với người muốn thay đổi không khí cuối tuần, một chuyến phà qua sông rồi quay về lại là một trong những buổi sáng dễ chịu nhất mà không cần lên kế hoạch gì nhiều.
Bài này không nói về du lịch bên kia sông, cũng không có giờ phà, giá vé, vì những thứ đó thay đổi và nên xem thông báo hiện hành. Nó nói về chuyện đi phà như một trải nghiệm: vì sao đáng thử, nên đi giờ nào, đứng ở đâu trên phà, ăn sáng gì ở đầu bến, và những điều an toàn tối thiểu. Chuyện chờ phà và đời sống quanh bến được viết riêng ở mục đường, cầu và phà của trang.
Vì sao một chuyến phà ngắn lại đáng thử
Hầu hết người sống ở TP Hồ Chí Minh nhìn sông từ trên cầu, từ bờ kè, hoặc qua cửa kính ô tô. Hiếm khi được đứng giữa dòng sông lớn, nghe nước vỗ vào mạn, thấy gió thổi thẳng vào mặt không bị toà nhà nào chắn. Phà Bình Khánh cho đúng trải nghiệm đó, trong một chuyến đi ngắn.
Từ giữa sông, người ta thấy được quy mô thật của vùng nước này. Bờ bên này là Nhà Bè với những bồn chứa, cần cẩu, mái nhà; bờ bên kia là một dải xanh thấp, nhiều cây. Tàu biển đi qua gần hơn bất cứ chỗ nào đứng trên bờ. Sà lan chở cát, ghe hàng, ghe đánh cá cùng chia mặt nước. Chỉ mười mấy phút mà như được xem một lát cắt của cả hệ thống sông dẫn hàng hoá vào thành phố.
Chuyến đi cũng rẻ về thời gian. Không phải chuẩn bị đồ, không phải đặt chỗ. Người ở Phước Kiển, Phú Xuân có thể chạy xe xuống bến, qua sông, uống ly cà phê, quay về trước khi nắng lên. Người từ nội đô xuống thì kết hợp với bữa sáng và một vòng dọc đường Huỳnh Tấn Phát.
Đi giờ nào để chuyến phà dễ chịu
Sáng sớm cuối tuần. Phà thường ít xe hơn ngày thường giờ đi làm; trời mát, mặt sông có khi phủ sương nhẹ, ánh sáng đẹp để chụp ảnh. Đây là giờ lý tưởng cho người muốn đi chơi.
Tránh giờ cao điểm của người đi làm và người đi chơi. Sáng ngày thường người Cần Giờ qua làm việc ở thành phố, chiều thì ngược lại. Sáng thứ bảy, chủ nhật người nội đô đi Cần Giờ chơi đổ về bến, chiều chủ nhật họ quay về; những lúc đó phà đông, phải chờ lâu. Người chỉ muốn đi một vòng nên tránh các khung đó.
Những ngày lễ, Tết. Lượng xe qua phà tăng mạnh, có khi xếp hàng dài trên Huỳnh Tấn Phát. Không phải lúc để đi chơi phà.
Thời tiết xấu. Mùa mưa, giông chiều làm sông nổi sóng, gió mạnh; phà có thể tạm ngừng khi thời tiết quá xấu theo quyết định của đơn vị vận hành. Sáng mùa mưa thường vẫn ổn.
Theo dõi thông báo. Lịch chạy, tần suất phà, giá vé do đơn vị quản lý bến phà công bố và có thể thay đổi. Trước khi đi, đặc biệt vào dịp lễ, nên xem thông tin mới nhất trên kênh chính thức hoặc hỏi người địa phương.
Đứng ở đâu trên phà và nhìn gì
Phà Bình Khánh chở cả người đi bộ, xe máy và ô tô. Xe máy thường được xếp theo hàng trên sàn phà, ô tô ở khu riêng. Người đi chơi nên dắt xe vào đúng chỗ nhân viên chỉ, tắt máy, rồi đi ra khu vực dành cho người đứng ở hai bên mạn hoặc lên tầng có chỗ ngồi nếu phà có. Đừng đứng giữa hàng xe đang di chuyển lên xuống.
Đứng ở mạn phà nhìn về phía thượng nguồn, bạn thấy vùng ngã ba sông, hướng về phía thành phố, nơi tàu từ trong cảng đi ra. Nhìn về phía hạ nguồn là hướng sông chảy ra biển. Nếu trời quang, có thể thấy nhiều tàu nối nhau trên luồng. Khi tàu lớn đi ngang, phà thường giảm tốc hoặc chờ; đó là lúc nhìn rõ nhất thân tàu, cần cẩu, những chiếc container xếp tầng.
Nhìn xuống nước sẽ thấy màu phù sa, lục bình trôi theo con nước, có khi một đàn chim bay sát mặt sông. Nhìn về hai bờ là hai cảnh khác nhau: một bên dày công trình, một bên còn nhiều cây. Sự tương phản đó là câu chuyện của cả vùng đất phía nam thành phố.
Với trẻ con, chuyến phà là một chuyến phiêu lưu. Cho trẻ đứng phía trong lan can, nắm tay chặt, giải thích phà chạy thế nào, vì sao tàu lớn được ưu tiên. Nhiều đứa trẻ nhớ chuyến phà đầu tiên lâu hơn nhớ một khu vui chơi đắt tiền.
Ăn sáng và nghỉ chân quanh đầu bến
Quanh đầu bến phía Nhà Bè. Như mọi bến phà, quanh đầu bến có các quán ăn sáng, quán cà phê, xe bán đồ ăn phục vụ người chờ phà. Hủ tiếu, bánh mì, xôi, cơm tấm là những món quen. Không cần tìm quán nổi tiếng; chọn quán đông người địa phương, sạch sẽ, là đủ.
Cà phê nhìn ra sông. Gần bến có những chỗ ngồi nhìn ra mặt sông, nơi người ta uống cà phê nhìn phà đi về. Ngồi đây nửa tiếng, bạn sẽ thấy nhịp của bến: phà cập, cửa hạ, dòng xe đổ ra, dòng xe khác đổ vào.
Đầu bến bên kia. Bên kia sông cũng có quán xá phục vụ người qua phà. Người chỉ đi một vòng thường uống ly nước, đi bộ vài phút quanh bến rồi lên chuyến quay về. Bài này không viết về du lịch phía bên kia; nếu muốn đi tiếp, nên tìm thông tin riêng.
Giữ vệ sinh khu bến. Bến phà là nơi đông người, rác dễ bị gió thổi xuống sông. Bỏ rác đúng chỗ, không ném vỏ chai, ly nhựa xuống nước từ trên phà.
An toàn khi đi phà, nhất là với trẻ và người lớn tuổi
Phà là phương tiện thuỷ có quy định riêng. Phần lớn chuyến đi đều êm, nhưng vài nguyên tắc nên nhớ:
- Làm theo hướng dẫn của nhân viên phà khi lên, xuống và xếp xe; không chen lấn lúc phà vừa cập.
- Tắt máy xe khi đã lên phà, không ngồi trên xe nổ máy, không hút thuốc gần khu xe.
- Không đứng, ngồi trên lan can, không trèo ra ngoài mạn để chụp ảnh.
- Trẻ nhỏ luôn được người lớn nắm tay, đứng phía trong lan can, tránh chỗ khe hở giữa phà và cầu dẫn.
- Người lớn tuổi, người say sóng nên ngồi ở chỗ có mái che, tránh đứng lâu ngoài nắng gió.
- Biết chỗ để phao cứu sinh, áo phao trên phà; nếu có thông báo khẩn cấp, làm theo nhân viên.
- Đi xe máy xuống cầu dẫn khi phà cập bến: chạy chậm, giữ khoảng cách, cầu dẫn có khi ướt và trơn.
Những quy tắc này nghe hiển nhiên, nhưng lúc phà cập bến, dòng xe đổ xuống cùng lúc là khi dễ xảy ra va quẹt nhất. Chậm vài giây không mất gì.
Phà như điểm xuất phát đi tiếp
Với nhiều người nội đô, Nhà Bè chỉ là con đường đi qua để tới phà, rồi từ phà đi tiếp xuống phía biển. Với người sống ở Nhà Bè, phà là cửa ngõ để đi những chuyến xa hơn vào ngày nghỉ dài. Bài này không bàn chuyện bên kia sông, nhưng có vài kinh nghiệm chung cho chuyến đi tiếp: xuất phát sớm để tránh dồn phà, mang đủ nước, chuẩn bị xe tốt vì quãng đường sau phà có những đoạn dài.
Nếu đi bằng xe máy cả nhà, kiểm tra lốp, phanh, xăng trước khi xuống bến; đổ xăng ở Nhà Bè trước khi qua sông là thói quen của nhiều người. Nếu đi ô tô, tính thêm thời gian chờ phà vào những ngày đông.
Cũng nên biết rằng chuyện thay phà bằng cầu đã được bàn từ nhiều năm, và việc chuẩn bị cho một cây cầu vượt sông về phía Cần Giờ đã được thành phố nhắc đến nhiều lần. Khi nào cầu xong và phà có còn chạy hay không là điều phải theo thông báo chính thức. Nếu một ngày phà ngừng, chuyến đi phà buổi sáng cuối tuần sẽ thành kỷ niệm; đi khi còn có thể đi cũng là một lý do.
Một vòng gợi ý cho buổi sáng
Không phải lịch trình, chỉ là gợi ý để người lần đầu hình dung. Xuất phát sớm từ nhà, chạy xe dọc Huỳnh Tấn Phát về phía nam, để ý hai bên đường những bồn chứa, những con rạch, những dãy nhà cũ xen nhà mới. Tới bến, gửi xe hoặc dắt xe lên phà theo hướng dẫn. Qua sông, đứng ở mạn nhìn tàu, nhìn hai bờ.
Sang đến bên kia, uống ly nước, đi bộ vài phút cho giãn chân, rồi lên chuyến quay về. Trở lại bờ Nhà Bè, ăn sáng ở một quán gần bến, ngồi nhìn phà đi về thêm một lúc. Về nhà trước khi nắng gắt.
Cả buổi gói trong vài tiếng, không tốn kém, không cần đặt trước. Có gia đình làm như vậy vài tháng một lần, mỗi lần thấy mặt sông một khác: mùa khô nước trong hơn, mùa mưa nước đục và lục bình trôi dày; con nước lớn thì sông đầy, con nước ròng thì bờ lộ bãi bùn. Một chuyến phà ngắn, nhưng nếu chịu nhìn thì không lần nào giống lần nào.
Bến phà trong nếp sống của vùng ven sông
Trước khi có những con đường nhựa và cây cầu bê tông, người vùng Nhà Bè qua lại giữa các bờ sông bằng ghe, đò, xuồng. Mỗi xóm ven sông có bến riêng, mỗi bến có người chở đò quen mặt. Truyền tích về chiếc nhà bè giúp khách qua sông, gắn với tên gọi vùng đất, cũng bắt đầu từ chính nhu cầu qua sông ấy. Bến phà hôm nay là hậu duệ của những bến đò đó, chỉ lớn hơn, máy khoẻ hơn và chở được ô tô.
Quanh một bến phà luôn có một nếp sống riêng: người bán vé số chờ khách, xe ôm đứng đón, quán nước mở từ lúc trời còn tối, người bán hàng rong lên phà mời khách. Với người ở xa, đó là cảnh lạ; với người sống gần bến, đó là nhịp ngày bình thường. Đi phà vào sáng cuối tuần, chịu khó nhìn và nghe, bạn sẽ thấy được một phần đời sống ven sông mà người chỉ chạy xe ngang qua không bao giờ thấy.
Chuyến phà ngắn nhắc rằng Nhà Bè vẫn là vùng đất của nước, dù chung cư mọc lên mỗi năm. Sông vẫn chia đôi hai bờ, và người ta vẫn phải chờ, phải theo con nước, phải nhường tàu lớn, như cha ông họ từng làm.
Câu hỏi thường gặp
Đi phà Bình Khánh qua sông rồi quay về mất bao lâu?
Mỗi chuyến phà qua sông chỉ mất ít phút, thời gian chờ thì tuỳ giờ và ngày. Sáng sớm cuối tuần thường chờ ít; giờ cao điểm, sáng thứ bảy, chiều chủ nhật và dịp lễ có thể chờ lâu. Cả vòng đi về cộng ăn sáng thường gói trong vài tiếng.
Giá vé và giờ chạy phà Bình Khánh xem ở đâu?
Giá vé, lịch chạy và tần suất phà do đơn vị quản lý bến phà công bố và có thể thay đổi theo thời gian, theo dịp lễ. Nên xem thông tin mới nhất trên kênh chính thức của đơn vị vận hành hoặc hỏi người địa phương trước khi đi, thay vì dựa vào thông tin cũ trên mạng.
Đi bộ có qua phà được không?
Phà Bình Khánh chở cả người đi bộ, xe máy và ô tô. Người đi bộ có thể qua sông rồi quay về như người đi xe. Nếu đi bộ, nên đứng ở khu vực dành cho người, tránh xa các hàng xe đang lên xuống phà, và làm theo hướng dẫn của nhân viên bến.
Mang trẻ nhỏ đi phà có an toàn không?
An toàn nếu người lớn luôn nắm tay trẻ, cho trẻ đứng phía trong lan can, tránh khe hở giữa phà và cầu dẫn lúc lên xuống. Không cho trẻ trèo lan can để nhìn. Người lớn nên biết chỗ để phao cứu sinh trên phà và theo hướng dẫn của nhân viên.
Ăn sáng ở đâu khi đi phà từ Nhà Bè?
Quanh đầu bến phía Nhà Bè có các quán ăn sáng, quán cà phê, xe bán đồ ăn phục vụ người chờ phà với những món quen như hủ tiếu, bánh mì, xôi, cơm tấm. Chọn quán sạch, đông người địa phương là đủ, không cần tìm quán nổi tiếng.
Có nên đi phà vào ngày mưa không?
Sáng mùa mưa thường vẫn đi được vì mưa ở Nam Bộ hay rơi vào chiều tối. Khi giông lớn, sóng gió mạnh, phà có thể tạm ngừng theo quyết định của đơn vị vận hành. Nếu trời đang giông, nên chờ tạnh rồi đi, tránh đứng ngoài mạn khi có sấm sét.