Với nhiều gia đình ở nhà phố, nhà trong hẻm vùng Nhà Bè, triều cường cuối năm là chuyện trong chính ngôi nhà mình: nước trào lên từ miệng cống sân, từ ống thoát nhà vệ sinh, tràn qua ngạch cửa, ngấm vào chân tường. Mục sông nước của trang đã giải thích vì sao triều lên và lịch các đợt cao; bài này đi vào phần thực hành của người ở: chọn nhà, sửa nhà, bảo vệ đồ đạc và dọn dẹp sau mỗi đợt nước.
Những gì viết ở đây là kinh nghiệm chung của các khu dân cư đất thấp và nguyên tắc kỹ thuật cơ bản. Mỗi căn nhà có cao độ, kết cấu, đường thoát nước khác nhau; việc sửa chữa lớn như nâng nền, gia cố móng, đi lại hệ thống điện nên do thợ và người có chuyên môn khảo sát cụ thể. Bài không nêu chi phí vì mỗi công trình một khác.
Vì sao nước vào nhà ở Nhà Bè không chỉ từ ngoài cửa
Nhiều người nghĩ nước ngập vào nhà là do đường ngoài cao hơn nền nhà, nước tràn qua cửa. Đó là một đường, nhưng ở vùng đất thấp chịu ảnh hưởng thuỷ triều như Nhà Bè, đường nước vào nhà phổ biến không kém là từ dưới lên: khi triều lên cao, mực nước trong hệ thống cống chung dâng theo, đẩy ngược qua ống thoát của nhà, trào lên miệng thu sàn, bồn cầu, rãnh sân. Có những nhà nền cao hơn mặt đường mà vẫn bị nước lên từ trong nhà vệ sinh.
Đường thứ ba là thấm. Nước đọng quanh chân tường lâu ngày ngấm qua lớp gạch, vữa, làm tường ẩm, bong sơn, mốc lên tận tầm ngực. Nền nhà cũ không có lớp chống thấm cũng hút ẩm từ đất ngậm nước bên dưới, đặc biệt vào mùa triều.
Hiểu ba đường này giúp sửa đúng chỗ. Nâng nền chặn được nước tràn qua cửa nhưng không chặn được nước trào ngược từ cống nếu ống thoát vẫn nối thẳng ra cống chung. Chống thấm tường giảm ẩm nhưng không giúp gì khi nước tràn vào nhà. Thường cần kết hợp nhiều cách, tuỳ đường nước chính của căn nhà mình.
Xem nhà trước khi mua hay thuê: đọc dấu vết của những mùa nước cũ
Vết nước trên tường và cửa. Một vạch ngang mờ trên tường, chân cửa gỗ phồng, khung sắt gỉ ở cùng một độ cao thường là mức nước những lần ngập trước. Nhìn cả trong nhà lẫn ngoài hẻm.
Bậc thềm và ngạch cửa. Nhà có bậc thềm cao bất thường, ngạch cửa được xây thêm, tấm chắn nước gắn sẵn ở cửa là dấu hiệu chủ nhà đã phải chống nước.
Trần nhà tầng trệt. Nhà đã nâng nền nhiều lần có trần tầng trệt thấp hẳn so với nhà cùng dãy. Hỏi chủ nhà nâng mấy lần, lần gần nhất khi nào.
Miệng cống và ống thoát. Xem miệng thu sàn sân, nhà vệ sinh có nắp chặn, van một chiều không. Nhà có hố ga riêng và máy bơm là dấu hiệu từng bị nước trào ngược.
Hỏi hàng xóm. Câu hỏi đơn giản nhất mà hiệu quả nhất: đêm triều cao năm ngoái nước tới đâu trong nhà bác? Người ở lâu năm luôn nhớ.
Nâng nền: làm khi nào, nâng bao nhiêu và những điều hay bị quên
Nâng nền là cách nhiều gia đình ở Nhà Bè đã làm để đối phó với đường được nâng cao dần và triều ngày càng lên cao. Nhưng nâng nền có giới hạn: mỗi lần nâng, chiều cao thông thuỷ tầng trệt giảm, cửa phải làm lại, cầu thang có thể phải sửa bậc đầu, tải trọng lên móng tăng thêm. Nhà móng yếu trên đất bùn nâng nền quá dày có thể lún thêm.
Nâng bao nhiêu không nên ước theo mắt. Nên dựa vào mức nước cao nhất từng vào nhà, cao độ mặt đường hiện tại và khả năng đường sẽ được nâng tiếp trong tương lai, và hỏi người có chuyên môn về tải trọng móng. Nâng vừa đủ cho mức nước hôm nay mà không tính tới con đường trước nhà sau vài năm được nâng thêm thì chỉ vài năm sau lại phải làm lại.
Những thứ hay bị quên khi nâng nền: đường ống thoát nước phải nâng theo và giữ đủ độ dốc; ổ cắm, công tắc phải dời lên; chân cửa, chân tủ bếp, bồn cầu phải lắp lại; lớp chống thấm mới phải nối liền với chân tường. Nếu chỉ đổ thêm một lớp nền lên trên mà không xử lý đồng bộ, nhà sẽ phát sinh lỗi mới như nước đọng góc phòng, bồn cầu thoát kém.
Với nhà nhiều tầng, có gia đình chọn không nâng nền mà chuyển công năng: tầng trệt để xe, kho đồ ít giá trị, phòng sinh hoạt và phòng ngủ dời lên tầng trên. Đây là cách sống thích nghi phổ biến ở các vùng đất thấp, đỡ tốn kém và đỡ ảnh hưởng kết cấu.
Chặn nước trào ngược từ cống: giải pháp nhỏ nhiều hiệu quả
Với nhiều căn nhà, nước trào ngược từ cống là nguồn ngập chính, và cũng là nguồn dễ xử lý nhất nếu làm đúng. Cách phổ biến là lắp van một chiều trên đường ống thoát chính ra cống chung: nước trong nhà chảy ra được, nước từ cống không chảy ngược vào. Van cần được chọn đúng cỡ ống, lắp ở vị trí kiểm tra và vệ sinh được, vì rác, tóc, dầu mỡ có thể làm kẹt van.
Ở các miệng thu sàn sân và nhà vệ sinh tầng trệt, có loại nắp chặn có phao hoặc nắp vặn kín dùng vào những ngày triều cao. Một số nhà làm hố ga riêng có máy bơm: khi triều lên, khoá đường thoát ra cống, nước sinh hoạt trong nhà đổ vào hố ga rồi bơm ra ngoài. Giải pháp này cần thợ thiết kế đúng và có điện để bơm chạy.
Dù dùng cách nào, cần bảo dưỡng định kỳ trước mùa triều cường: kiểm tra van có kẹt không, nắp có kín không, bơm có chạy không. Nhiều gia đình lắp van rồi quên, đến đêm triều cao mới phát hiện van đã kẹt mở vì rác bám.
Chọn vật liệu khi sửa nhà ở vùng đất thấp
Khi sửa hay xây lại tầng trệt ở vùng hay ngập, chọn vật liệu chịu nước giúp mỗi đợt triều qua đi chỉ cần lau rửa thay vì thay mới. Sàn lát gạch men, đá, gạch không tráng men chống trơn chịu nước tốt hơn sàn gỗ công nghiệp, sàn nhựa dán keo. Chân tường nên ốp gạch lên một khoảng cao hơn mức nước từng thấy, vừa dễ lau vừa che chỗ ẩm.
Cửa tầng trệt bằng nhôm, sắt sơn chống gỉ hoặc nhựa lõi thép chịu nước tốt hơn cửa gỗ tự nhiên hay gỗ ép, vốn phồng và mục chân sau vài mùa nước. Tủ bếp dưới nên làm bằng vật liệu chịu ẩm, có chân cao, không đặt sát nền. Sơn tường tầng trệt chọn loại chống thấm, chống nấm mốc, và xử lý chân tường bằng lớp chống thấm trước khi sơn.
Ở vùng đất bùn như Nhà Bè, nhà cũ có móng nông thường lún không đều, tạo vết nứt chéo trên tường. Trước khi sửa lớn, nhờ người có chuyên môn xem vết nứt là do lún móng hay chỉ là nứt bề mặt. Trát lại vết nứt lún mà không xử lý nguyên nhân thì chỉ một hai mùa sau vết nứt lại hiện ra, có khi rộng hơn.
Một điều nhỏ mà nhiều nhà quên: máng xối và ống thoát nước mái. Mưa lớn trùng triều, nước mái đổ xuống sân mà cống ra không kịp thì sân ngập nhanh. Máng xối thông thoáng, ống thoát mái đủ lớn và dẫn ra chỗ thoát tốt giúp giảm phần nước dồn vào sân nhà.
Điện, đồ đạc và xe cộ: bảo vệ thứ dễ hỏng nhất
Nước và điện là cặp nguy hiểm. Trong nhà ở vùng ngập, ổ cắm và công tắc tầng trệt nên đặt cao hơn mức nước cao nhất từng thấy một khoảng an toàn; dây điện đi trên cao hoặc trong ống kín; tầng trệt có cầu dao riêng để ngắt khi nước lên mà vẫn giữ điện tầng trên. Thiết bị chống dòng rò, chống giật là thứ nên có. Khi nước đã vào nhà, ngắt điện tầng trệt trước, không chạm vào thiết bị điện khi chân đang ngâm nước.
Đồ đạc ở tầng trệt nên chọn loại chịu nước hoặc kê cao: tủ có chân, kệ sắt thay vì tủ gỗ ép sát nền, tủ lạnh và máy giặt đặt trên bệ. Giấy tờ quan trọng, ảnh gia đình, đồ điện tử cất trên tầng hoặc trên kệ cao quanh năm, không chỉ dời lên khi có dự báo. Thảm, nệm nên dọn lên trước mùa triều.
Xe máy là tài sản bị hỏng nhiều nhất mỗi mùa ngập. Những đêm có dự báo triều cao, dời xe lên chỗ cao hoặc gửi ở bãi xe trên nền cao. Nếu xe đã bị ngâm nước, không đề máy ngay; đẩy xe ra chỗ khô và đưa tới thợ kiểm tra lọc gió, buồng máy, hệ thống điện. Đề máy khi nước đã vào buồng đốt có thể làm hỏng động cơ nặng hơn.
Sau mỗi đợt nước: dọn dẹp cho sạch và an toàn
Nước triều rút đi để lại bùn, rác và vi khuẩn. Dọn dẹp đúng cách giúp nhà nhanh khô và giảm bệnh:
- Chỉ bật lại điện tầng trệt khi sàn đã khô và đã kiểm tra ổ cắm, thiết bị không còn ướt; nghi ngờ thì gọi thợ điện.
- Đeo găng, ủng khi dọn; xúc bùn ra trước rồi mới rửa sàn bằng nước sạch.
- Vệ sinh miệng cống, van một chiều, hố ga vì bùn rác dễ làm tắc.
- Lau rửa tủ bếp, chân tủ, đồ dùng nhà bếp bị ngâm nước; thực phẩm đã bị ngâm nên bỏ.
- Nếu nhà dùng bể chứa nước, giếng: súc rửa sạch trước khi dùng lại.
- Mở cửa thông gió, dùng quạt cho tường và sàn khô nhanh; theo dõi chỗ mốc trong vài tuần sau.
- Đổ nước đọng trong chậu, lốp xe, đồ vật quanh nhà để không thành chỗ muỗi đẻ.
Chụp ảnh thiệt hại trước khi dọn nếu cần làm việc với bảo hiểm, chủ nhà hay người thuê. Những tấm ảnh ấy cũng là ghi chép hữu ích để lần sửa nhà sau tính đúng mức nước.
Sống chung với nước như người Nhà Bè lâu năm
Người gốc Nhà Bè có câu nói vui rằng họ không sợ nước, chỉ sợ không biết nước tới lúc nào. Nhiều gia đình đã sống qua hàng chục mùa triều với những thói quen giản dị: treo lịch triều trên tường, cuối năm dọn đồ tầng trệt lên cao, đêm rằm mùng một không để xe dưới sân, hàng xóm nhắn nhau khi nước bắt đầu lên. Những thói quen ấy không cần chi phí lớn nhưng giảm đáng kể thiệt hại.
Người mới chuyển đến thường lo lắng ở mùa triều đầu tiên. Cách tốt nhất là làm quen với hàng xóm, tham gia nhóm tin nhắn của khu phố, hỏi những người ở lâu năm. Thông tin về điểm ngập, đường nào nên tránh, ngày nào triều cao nhất được chia sẻ nhanh trong những nhóm này.
Thành phố có những công trình chống ngập, cống ngăn triều đã và đang thực hiện, nhưng mỗi căn nhà vẫn cần tự chuẩn bị. Sống chung với nước không phải là cam chịu, mà là hiểu nhịp của nó để ngôi nhà và gia đình mình ít bị động nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nền cao hơn đường mà vẫn bị nước vào, vì sao?
Thường do nước trào ngược từ hệ thống cống chung qua ống thoát của nhà khi triều lên cao. Nước có thể lên từ miệng thu sàn, bồn cầu, rãnh sân dù cửa không bị tràn. Lắp van một chiều trên ống thoát chính và nắp chặn ở miệng thu sàn là cách xử lý phổ biến.
Có nên nâng nền nhà ở Nhà Bè không?
Tuỳ mức nước từng vào nhà, chiều cao tầng trệt còn lại và khả năng chịu tải của móng. Nâng nền cần tính cả việc đường sẽ được nâng tiếp, phải làm lại ống thoát, ổ điện, cửa. Có gia đình chọn chuyển công năng tầng trệt thay vì nâng nền. Nên hỏi người có chuyên môn trước khi làm.
Van một chiều chống trào ngược có cần bảo dưỡng không?
Cần. Rác, tóc, dầu mỡ có thể làm van kẹt mở hoặc kẹt đóng. Nên kiểm tra và vệ sinh van trước mùa triều cường mỗi năm và sau mỗi đợt ngập. Van nên lắp ở vị trí dễ mở ra kiểm tra.
Xe máy bị ngâm nước triều có nên đề máy ngay không?
Không nên. Nước có thể đã vào lọc gió, buồng đốt, hệ thống điện. Đẩy xe ra chỗ khô và đưa tới thợ kiểm tra trước. Đề máy khi buồng đốt có nước có thể làm hỏng động cơ nặng hơn. Những đêm có dự báo triều cao nên dời xe lên chỗ cao.
Sau khi nước rút, bật điện lại lúc nào thì an toàn?
Chỉ bật lại điện tầng trệt khi sàn đã khô, ổ cắm và thiết bị đã được kiểm tra không còn ướt. Nếu nước đã ngập tới ổ cắm, nên nhờ thợ điện kiểm tra trước. Nhà ở vùng ngập nên có cầu dao riêng cho tầng trệt và thiết bị chống giật.
Thuê nhà ở vùng hay ngập, người thuê nên thoả thuận gì với chủ nhà?
Nên hỏi mức nước những mùa trước, thoả thuận trách nhiệm khi nước làm hư đồ đạc của chủ và của người thuê, ai lo sửa van, bơm, điện tầng trệt. Ghi vào hợp đồng và chụp ảnh hiện trạng khi nhận nhà để có căn cứ khi có chuyện.